Nie bez powodu ustawa o fundacji rodzinnej już na samym początku odwołuje się do osoby Fundatora.
Choć fundatorowi został poświęcony oddzielny rozdział ustawy – tj. rozdział 2, to regulacje dotyczące jego praw i obowiązków są rozproszone niemalże w całej ustawie.
Czy wiesz kim zatem jest fundator fundacji rodzinnej?
Mówiąc najkrócej, fundator jest twórcą, założycielem fundacji rodzinnej.
Czy możesz zostać fundatorem fundacji rodzinnej?
Możesz zostać fundatorem fundacji rodzinnej, jeśli posiadasz pełną zdolność do czynności prawnych – przypomnijmy, że pełną zdolność do czynności prawnych nabędziesz z chwilą uzyskania pełnoletności.
Pamiętaj, od powyższej zasady nie ma wyjątków, co oznacza, że fundatorem fundacji rodzinnej nie może być osoba prawna (np. spółka z o.o.), czy jakikolwiek inny podmiot, niż osoba fizyczna posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych.
Aby zostać fundatorem, w pierwszej kolejności musisz złożyć oświadczenie o ustanowieniu fundacji rodzinnej w akcie założycielskim albo w testamencie.
Czy fundator w fundacji rodzinnej może być tylko jeden?
Wiesz już, czy możesz zostać fundatorem fundacji rodzinnej, ale być może zastanawiasz się, czy fundatorem trzeba być w pojedynkę? To zależy!
Co ciekawe, liczba fundatorów uzależniona jest od sposobu ustanowienia fundacji rodzinnej.
Jeśli ustanawiasz fundację rodzinną w ramach oświadczenia o ustanowieniu fundacji rodzinnej w akcie założycielskim, wówczas fundacja może być ustanowiona przez więcej niż jednego fundatora.
Jeżeli fundacja rodzinna ma więcej niż jednego fundatora, wykonują oni prawa i obowiązki fundatora wspólnie, chyba że statut stanowi inaczej.
Jednak ta zasada nie zadziała, jeśli fundacja jest ustanawiana w testamencie – w tym przypadku fundacja może mieć tylko jednego fundatora.
To, czy w Twoim przypadku zasadne będzie założenie fundacji rodzinnej w pojedynkę, czy z innymi osobami, warto skonsultować ze specjalistą. Będzie to miało wpływ chociażby na rozproszenie Twoich praw i obowiązków, więc warto przedyskutować ten krok z prawnikiem, który oceni, jakie rozwiązanie będzie dla Ciebie najkorzystniejsze.
A skoro o tym mowa, przejdźmy do jednej z istotniejszych kwestii, mianowicie praw i obowiązków fundatora fundacji rodzinnej. Zobacz, z czym dokładnie wiąże się ta rola.
Czy decydując się na założenie fundacji, wiesz jakie będą Twoje obowiązki jako fundatora?
Choć rola fundatora może kojarzyć Ci się głównie z przywilejami, ustawa o fundacji rodzinnej nakłada również na fundatora konkretne obowiązki, w szczególności o charakterze organizacyjnym i finansowym.
Pamiętaj, prawa i obowiązki fundatora są niezbywalne. Fundator może jednak w statucie powierzyć wykonywanie swoich uprawnień innej osobie, określając zakres tego powierzenia.
Do podstawowych, a wręcz fundamentalnych obowiązków fundatora należą:
- ustanowienie fundacji (w ramach oświadczenia o ustanowieniu fundacji bądź w ramach testamentu),
- ustalenie statutu fundacji rodzinnej,
- wniesienie mienia na pokrycie funduszu założycielskiego o wartości określonej w statucie, nie niższej niż 100 000 zł,
- sporządzenie spisu mienia wnoszonego do fundacji rodzinnej na pokrycie funduszu założycielskiego.
Kolejny istotny obowiązek dotyczy kwestii związanych z rejestracją fundacji – to fundator zgłasza fundację rodzinną do rejestru fundacji rodzinnych.
Zanim fundacja rodzinna zostanie wpisana do rejestru, może upłynąć trochę czasu. Jednak już z chwilą sporządzenia aktu założycielskiego albo ogłoszenia testamentu powstaje fundacja rodzinna w organizacji. Jest to etap poprzedzający wpis do rejestru, na którym fundacja może podejmować czynności niezbędne do rozpoczęcia działalności, w szczególności związane z jej rejestracją. Ten etap ma również istotne znaczenie dla fundatora, ponieważ to on (ewentualnie ustanowiony przez niego pełnomocnik) reprezentuje fundację rodzinną w organizacji. W określonych przypadkach prawo i obowiązek reprezentacji mogą również być wykonywane przez zarząd.
Jakie będą Twoje uprawnienia jako fundatora?
Choć w ramach artykułu nie sposób opisać wszystkich uprawnień fundatora, gdyż uprawnienia fundatora są elastyczne i sam fundator ma duży wpływ na ich ostateczne ukształtowanie, to jednak wybrany przez nas zakres pozwoli zrozumieć Ci, jak kluczową rolę fundator odgrywa w strukturze fundacji rodzinnej.
Przede wszystkim jako fundator to Ty określasz cele fundacji rodzinnej – cele fundacji wskazujesz już w statucie i to w sposób szczegółowy. Tym samym kształtujesz kierunki działania fundacji rodzinnej zgodnie ze swoją wizją.
Ponadto jako fundator masz bezpośredni wpływ na to, kto będzie zarządzał fundacją rodzinną. Jeśli nie ustalono inaczej w statucie, fundator ma bowiem prawo powołania i odwołania członków zarządu. W przypadku zaś gdy fundacja rodzinna jest ustanawiana w testamencie, fundator określa w nim osobę albo osoby, które zostaną powołane do pełnienia funkcji członka albo członków pierwszego zarządu.
Podobne uprawnienia przysługują fundatorowi również w odniesieniu do członków rady nadzorczej – o ile statut nie stanowi inaczej, powołania i odwołania członków rady nadzorczej dokonuje fundator. W przypadku gdy fundacja rodzinna jest ustanawiana w testamencie, fundator może określić w nim osobę albo osoby, które zostaną powołane do pełnienia funkcji członka albo członków pierwszej rady nadzorczej.
Pamiętaj, fundator w statucie fundacji rodzinnej może fakultatywnie ustanowić radę nadzorczą. Jeśli jednak liczba beneficjentów przekracza 25 osób, wówczas ustanowienie rady nadzorczej w fundacji rodzinnej jest obowiązkowe.
Kolejnym niezwykle istotnym uprawnieniem fundatora jest ustanowienie zgromadzenia beneficjentów. W ramach tego uprawnienia fundator określa w statucie m.in.: skład zgromadzenia beneficjentów (lub kryteria pozwalające na określenie osoby beneficjenta), zakres przysługujących beneficjentowi uprawnień, zasady, w tym szczegółowy tryb zrzeczenia się uprawnień przez beneficjenta, czy co najmniej jednego beneficjenta uprawnionego do uczestnictwa w zgromadzeniu beneficjentów.
Tworząc statut, powinieneś mieć na uwadze, że odpowiednie ukształtowanie tych zapisów ma kluczowy wpływ na prawidłowość funkcjonowania fundacji rodzinnej.
Skoro mowa o organach fundacji rodzinnej, to warto wskazać kolejne uprawnienie fundatora w tym zakresie. Jako fundator masz nie tylko wpływ na wybór organów fundacji rodzinnej, ale możesz również kierować do organów fundacji rodzinnej (tj. zarządu, rady nadzorczej, jeżeli została powołana, oraz zgromadzenia beneficjentów) uwagi, opinie lub zalecenia dotyczące jej działalności.
W ten sposób możesz jednoznacznie wyrażać swoje oczekiwania, czy przekazywać wytyczne dotyczące działalności fundacji rodzinnej.
Jako fundator dysponujesz również innym, równie ważnym uprawnieniem dotyczącym możliwości kontrolowania działania organów fundacji poprzez kwestionowanie uchwał wydanych w fundacji rodzinnej.
Będąc fundatorem przysługują Ci dwa środki prawne, za pomocą których możesz kwestionować uchwały wydane w fundacji rodzinnej:
- powództwo przeciwko fundacji rodzinnej o uchylenie uchwały organu fundacji rodzinnej sprzecznej z jej statutem lub celem fundacji rodzinnej; oraz
- powództwo przeciwko fundacji rodzinnej o stwierdzenie nieważności uchwały organu fundacji rodzinnej sprzecznej z ustawą.
Dzięki tym narzędziom zyskujesz ochronę zarówno przed naruszeniami prawa, jak również wewnętrznych regulacji, czy samego celu fundacji.
Omawiając zakres uprawnień fundatora, warto również wspomnieć o jego uprawnieniach w kontekście rozwiązania fundacji.
Jeżeli fundacja rodzinna jest rozwiązywana za życia fundatora, fundator jest wyłącznie uprawnionym do otrzymania mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej, chyba że statut stanowi inaczej (np. określa beneficjentów uprawnionych do mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej).
Pamiętaj, w przypadku rozwiązania fundacji rodzinnej za życia fundatora, jeśli w statucie nie ustalono inaczej, mienie fundacji rodzinnej wraca do fundatora.
Na koniec warto również wskazać na praktyczne uprawnienie fundatora dotyczące akt rejestrowych fundacji rodzinnej. Choć sam rejestr fundacji rodzinnych jest jawny, dostęp do akt rejestrowych fundacji rodzinnej został ograniczony do zamkniętego grona osób – fundator oczywiście znajduje się w tym gronie.
Jako fundator masz prawo przeglądania akt rejestrowych w obecności pracownika sądu rejestrowego. Możesz również żądać poświadczonych odpisów, wyciągów, zaświadczeń i informacji z akt rejestrowych.
Czy fundator ponosi odpowiedzialność za zobowiązania fundacji rodzinnej?
Odpowiedź na to pytanie pozwoli Ci poznać jedną z kluczowych cech fundacji rodzinnej. Mianowicie fundator nie odpowiada za zobowiązania fundacji rodzinnej. Zobowiązania fundatora są zasadniczo oddzielone od zobowiązań fundacji rodzinnej.
Co jednak istotne, to fundacja rodzinna odpowiada solidarnie z fundatorem za jego zobowiązania powstałe przed jej ustanowieniem, w tym z tytułu obowiązku alimentacyjnego.
Odpowiedzialności tej nie można bez zgody wierzyciela wyłączyć ani ograniczyć.
Fundacja rodzinna odpowiada także za wykonanie powstałego po jej ustanowieniu obowiązku alimentacyjnego obciążającego fundatora. W przypadku gdy egzekucja z majątku fundatora obowiązku alimentacyjnego powstałego po ustanowieniu fundacji rodzinnej okaże się bezskuteczna, uprawniony może prowadzić egzekucję z majątku fundacji rodzinnej.
Odpowiedzialność fundacji rodzinnej w powyższym zakresie ogranicza się do wartości mienia wniesionego przez fundatora według stanu z chwili wniesienia, a według cen z chwili zaspokojenia wierzyciela.
Najczęstsze pytania i odpowiedzi
Nie wiesz od czego zacząć? Zajrzyj do naszego FAQ – zebraliśmy tu wszystkie najważniejsze informacje o fundatorze fundacji rodzinnej.
Czy fundator może być członkiem zarządu fundacji rodzinnej?
Tak, fundator może być członkiem zarządu fundacji rodzinnej.
Czy fundator może być beneficjentem fundacji rodzinnej?
Tak, fundator może być beneficjentem fundacji rodzinnej – taką możliwość zapewniają mu wprost przepisy ustawy o fundacji rodzinnej.
Czy fundator jest beneficjentem rzeczywistym?
Tak, fundator jest beneficjentem rzeczywistym fundacji rodzinnej, toteż podlega zgłoszeniu do CRBR.
Warto również dodać, że w fundacji rodzinnej, poza fundatorem, beneficjentami rzeczywistymi są również:
- członek zarządu fundacji rodzinnej,
- członek rady nadzorczej fundacji rodzinnej,
- beneficjent fundacji rodzinnej,
- inna osoba sprawująca kontrolę nad fundacją rodzinną,
- inna osoba fizyczna o uprawnieniach lub obowiązkach równoważnych do określonych powyżej.
Osoby te, tak jak fundator, podlegają ujawnieniu w CRBR.
Fundator fundacji rodzinnej – podsumowanie
Jak zapewne zauważyłeś, fundator pełni bardzo istotną rolę zarówno na etapie tworzenia fundacji rodzinnej, jak również w okresie jej funkcjonowania. Zarówno sam status fundatora, jak i jego prawa oraz obowiązki mają charakter niezbywalny. Istnieje jednak możliwość powierzenia uprawnień fundatora osobie trzeciej – w ramach określenia zakresu tego powierzenia w statucie.
Mimo że ustawa poświęca odrębny rozdział osobie fundatora, to jego prawa i obowiązki zostały rozproszone w całej treści ustawy. Warto pamiętać, że katalog uprawnień fundatora nie jest zamknięty i cechuje się elastycznością, a o ostatecznym kształcie i zakresie tych uprawnień może decydować sam fundator.
Więcej ogólnych informacji o fundacji rodzinnej znajdziesz w naszym poście na blogu wprowadzającym do tej tematyki.
Zapraszamy do kontaktu.
Autorka artykułu:
Aleksandra Dębek
radca prawny
Zdjęcia: Andriyko Podilnyk, Jakub Żerdzicki
***
Jak zamknąć rok obrotowy w fundacji rodzinnej – sprawozdanie finansowe, uchwały i obowiązki sprawozdawcze
Koniec roku obrotowego kojarzy Ci się głównie z gorączkowym zamykaniem bilansów i podejmowaniem uchwał w spółkach z o.o.? Jeśli prowadzisz fundację rodzinną, mamy dla Ciebie ważną informację: te formalności również Cię nie ominą.
Choć fundacja rodzinna to stosunkowo nowa i unikalna instytucja w polskim prawie, w kwestii zakończenia roku obrotowego musi zmierzyć się z precyzyjnie określonymi procedurami [Czytaj dalej…]