Gdy słyszysz słowo „fundacja”, zapewne masz skojarzenie z organizacjami charytatywnymi prowadzącymi zbiórki na szczytne cele czy pomoc potrzebującym. Nie ma w tym nic dziwnego, gdyż przez lata to właśnie do takiego znaczenia fundacji przywykliśmy.
Jednak od maja 2023 roku w polskim prawie funkcjonuje pojęcie, które wywołało spore zamieszanie terminologiczne: fundacja rodzinna.
A skąd bierze się to zamieszanie?
Bo z samej nazwy mogłoby się przecież wydawać, że to po prostu zwykła fundacja, tyle że prowadzona przez członków rodziny.
Nic bardziej mylnego.
Choć zbieżność nazw jest uderzająca, w rzeczywistości obie te instytucje różnią się chociażby podstawą prawną funkcjonowania, regulacjami podatkowymi, czy celami, dla których są tworzone.
Jeśli w rozmowie biznesowej rzucisz po prostu hasło „fundacja”, możesz zostać opacznie zrozumiany. Warto więc poznać kluczowe różnice między fundacją rodzinną a fundacją zwykłą, by precyzyjnie posługiwać się tymi pojęciami.
Fundacja zwykła
Cele, zasady tworzenia, jak również podstawy działania fundacji zwykłej reguluje ustawa o fundacjach z dnia 6 kwietnia 1984 r. („ustawa o fundacjach”).
Pierwsza zasadnicza różnica wynika już z art. 1 ustawy o fundacjach.
Gdy zajrzysz do ustawy o fundacjach, z treści art.1 dowiesz się, że fundacja może być ustanowiona dla realizacji zgodnych z podstawowymi interesami Rzeczypospolitej Polskiej celów społecznie lub gospodarczo użytecznych.
Jednak czy wiesz, co kryje się pod tym dość ogólnym sformułowaniem?
Ustawodawca wskazuje przykłady, że chodzi o cele takie jak ochrona zdrowia, rozwój gospodarki i nauki, oświata i wychowanie, kultura i sztuka, opieka i pomoc społeczna, ochrona środowiska oraz opieka nad zabytkami.
Jak ustanowić fundację zwykłą?
Ustanowienie fundacji zwykłej będzie wymagać wizyty u notariusza, gdyż oświadczenie woli fundatora o ustanowieniu fundacji – powinno być złożone w formie aktu notarialnego.
W takim akcie fundator powinien wskazać cel fundacji (o którym już wspomniano wyżej) oraz określić składniki majątkowe przeznaczone na realizację tego celu.
To jednak nie wszystko. Sama procedura rejestracji fundacji wymaga również wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego. Dopiero z chwilą dokonania takiego wpisu fundacja uzyskuje osobowość prawną i staje się odrębnym podmiotem praw i obowiązków.
Czy możesz zostać fundatorem fundacji zwykłej?
Ustawa o fundacjach przewiduje szeroki katalog podmiotów uprawnionych do ustanowienia fundacji. Fundatorem może być zarówno osoba fizyczna, bez względu na obywatelstwo i miejsce zamieszkania, jak również osoba prawna posiadająca siedzibę w Polsce lub za granicą.
Czy zakładając fundację zwykłą, na realizację celu fundacji możesz przeznaczyć wyłącznie środki pieniężne w czystej postaci?
Składnikami majątkowymi mogą być oczywiście pieniądze, ale nie tylko, gdyż na realizację celu fundacji zwykłej możesz przeznaczyć również papiery wartościowe, a także oddane fundacji na własność rzeczy ruchome i nieruchomości.
Czy fundacja zwykła może prowadzić działalność gospodarczą?
Kolejną kwestią dotyczącą fundacji zwykłej, która być może Cię zaskoczyć, jest to, że fundacja może prowadzić działalność gospodarczą.
Nie jest to jednak działalność dowolna. Fundacja może prowadzić działalność gospodarczą w rozmiarach służących realizacji jej celów, jeżeli taka możliwość została przewidziana w statucie i na jej prowadzenie przeznaczono środki majątkowe o wartości nie mniejszej niż 1000 zł.
Statut fundacji zwykłej
I tak dochodzimy do kolejnego kluczowego dokumentu – statutu fundacji. Fundacja zwykła działa bowiem na podstawie przepisów ustawy o fundacjach oraz statutu.
Czy możesz sam ustalić zakres i treść statutu?
Statut fundacji zwykłej ustalany jest przez fundatora. Jeśli zatem jesteś fundatorem, to oczywiście ustalasz statut fundacji. Jednak nie musisz tego robić osobiście – możesz w tym celu upoważnisz inną osobę fizyczną lub prawną.
Pamiętaj jednak, że treść statutu nie może być dowolna. Statut fundacji powinien zawierać przede wszystkim:
- nazwę;
- siedzibę i majątek;
- cele;
- zasady;
- formy i zakres działalności fundacji;
- skład i organizację zarządu;
- sposób powoływania oraz obowiązki i uprawnienia zarządu i jego członków.
Statut może zawierać również inne postanowienia, w szczególności dotyczące prowadzenia przez fundację działalności gospodarczej, dopuszczalności i warunków jej połączenia z inną fundacją, zmiany celu lub statutu, a także przewidywać tworzenie obok zarządu innych organów fundacji.
Co w szczególności powinieneś wiedzieć o podatkach w fundacji zwykłej?
Co do kwestii podatkowych warto wskazać, że nabycie przez fundację pieniędzy lub innych rzeczy ruchomych albo praw majątkowych w drodze spadku, zapisu lub darowizny, jest wolne od podatku od spadków i darowizn.
Skoro znasz już podstawowe kwestie dotyczące fundacji zwykłej, to przejdźmy do omówienia, jak to wygląda w fundacji rodzinnej?
Fundacja rodzinna
Organizację i funkcjonowanie fundacji rodzinnej, w tym prawa i obowiązki fundatora oraz beneficjentów, reguluje odrębny akt prawny – ustawa z dnia 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej („ustawa o fundacji rodzinnej”). Jeśli nawet pobieżnie porównasz objętość tej ustawy z ustawą o fundacjach, na pewno zauważysz, że ustawodawca znacznie szerzej i bardziej szczegółowo uregulował zasady funkcjonowania fundacji rodzinnej.
Pierwsza kluczowa różnica między fundacją zwykłą a fundacją rodzinną to cel – mianowicie celem fundacji rodzinnej jest gromadzenie mienia, zarządzanie nim w interesie beneficjentów oraz spełnianie świadczeń na rzecz beneficjentów.
Takie określenie celu powinno skłonić Cię do wniosku, że fundacja rodzinna nie ma wiele wspólnego z organizacją charytatywną czy społeczną, jak zwykło się intuicyjnie postrzegać fundacje.
Czy ustanowienie fundacji rodzinnej jest tak samo nieskomplikowane, jak w przypadku fundacji zwykłej?
Nie do końca. Znacznie bardziej rozbudowane regulacje dotyczące fundacji rodzinnej przekładają się również na bardziej sformalizowaną procedurę jej utworzenia. Z tego względu przy ustanowieniu fundacji rodzinnej możesz potrzebować wsparcia profesjonalnego doradcy.
Do powstania fundacji rodzinnej jest bowiem wymagane:
- złożenie oświadczenia o ustanowieniu fundacji rodzinnej w akcie założycielskim albo w testamencie;
- ustalenie statutu;
- sporządzenie spisu mienia;
- ustanowienie organów fundacji rodzinnej wymaganych przez ustawę lub statut;
- wniesienie funduszu założycielskiego przed wpisaniem do rejestru fundacji rodzinnych w przypadku ustanowienia fundacji rodzinnej w akcie założycielskim albo wniesienie funduszu założycielskiego w terminie dwóch lat od dnia wpisania fundacji rodzinnej do rejestru fundacji rodzinnych w przypadku ustanowienia fundacji rodzinnej w testamencie;
- wpisanie do rejestru fundacji rodzinnych.
Brzmi trochę bardziej skomplikowanie, prawda? Na szczęście w naszej Kancelarii przerabialiśmy ten temat już nie raz 😊
A może jakieś podobieństwa?
Nie oznacza to jednak, że fundacja rodzinna i fundacja zwykła nie mają żadnych cech wspólnych.
Przede wszystkim, podobnie jak w przypadku fundacji zwykłej, ustanowienie fundacji rodzinnej wymaga wizyty u notariusza. Zarówno akt założycielski, jak i testament ustanawiające fundację rodzinną sporządza się w formie aktu notarialnego.
Podobieństwo można dostrzec również na etapie rejestracji. Tak jak w przypadku fundacji zwykłej, fundacja rodzinna nabywa osobowość prawną z chwilą wpisu do odpowiedniego rejestru. Na tym jednak podobieństwa w zasadzie się kończą. Fundacja rodzinna nie podlega bowiem wpisowi do Krajowego Rejestru Sądowego, lecz do rejestru fundacji rodzinnych prowadzonego przez Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim.
Czy możesz zostać fundatorem fundacji rodzinnej?
Fundatorem fundacji rodzinnej może być wyłącznie osoba fizyczna posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych, która złożyła oświadczenie o ustanowieniu fundacji rodzinnej w akcie założycielskim albo w testamencie, a zatem krąg osób w przypadku fundatora fundacji rodzinnej jest ściśle określony.
Ponadto w przypadku fundacji rodzinnej bardzo istotna, a wręcz kluczowa jest osoba beneficjenta.
Beneficjentem może być osoba fizyczna oraz organizacja pozarządowa, o której mowa w art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, prowadząca działalność pożytku publicznego w rozumieniu art. 3 ust. 1 tej ustawy – która zgodnie ze statutem może otrzymać świadczenie od fundacji rodzinnej lub mienie w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej.
Czy zakładając fundację rodzinną, musisz wnieść mienie, a jeśli tak to czy muszą być to środki pieniężne w czystej postaci?
W przypadku fundacji rodzinnej wniesienia mienia na pokrycie funduszu założycielskiego jest obowiązkowe.
Fundator wnosi do fundacji rodzinnej mienie na pokrycie funduszu założycielskiego o wartości określonej w statucie, nie niższej niż 100 000 zł. Wartość maksymalna nie jest ograniczona przez ustawodawcę.
Oczywiście fundusz założycielski może być pokryty poprzez wniesienie środków pieniężnych, ale nie jest to konieczne. Wnosząc mienie do fundacji rodzinnej możesz wnieść np. nieruchomości czy prawa udziałowe, istotne jest jednak to, aby wartość mienia nie była niższa niż 100.000,00 złotych.
Czy fundacja rodzinna może prowadzić działalność gospodarczą?
Tak jak fundacja zwykła, fundacja rodzinna może prowadzić działalność gospodarczą, jednak przedmiot tej działalności nie jest dowolny. Fundacja rodzinna może wykonywać działalność gospodarczą tylko w niewielkim zakresie określonym przez ustawę o fundacji rodzinnej.
Statut fundacji rodzinnej
W przypadku fundacji rodzinnej również to fundator ustala statut fundacji rodzinnej. Przy czym statut fundacji rodzinnej musi być sporządzony w formie aktu notarialnego.
Statut musi określać więcej szczegółowych kwestii odnoszących się np. do beneficjentów czy też czynności nadzorczych nad fundacją rodzinną.
Statut może określać również inne sprawy, takie jak zasady współpracy lub współdziałania organów fundacji rodzinnej, szczegółowe okoliczności rozwiązania fundacji rodzinnej, wytyczne dotyczące inwestowania majątku fundacji rodzinnej, czy przewidywać utworzenie jednostki terenowej.
Co w szczególności powinieneś wiedzieć o podatkach w fundacji rodzinnej?
System opodatkowania fundacji rodzinnej jest na tyle specyficzny, że zagadnieniom podatkowym poświęcimy odrębny wpisy na blogu. Uchylając jednak rąbka tajemnicy, warto wspomnieć, że założenie fundacji rodzinnej oraz przekazanie do niej majątku nie jest zwykle opodatkowane (brak PCC i CIT w tym zakresie).
Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o zasadach opodatkowania fundacji rodzinnej, już teraz gorąco zapraszamy Cię do lektury kolejnych wpisów.
Najczęstsze pytania i odpowiedzi
Nie wiesz od czego zacząć? Zajrzyj do naszego FAQ – zebraliśmy tu wszystkie najważniejsze informacje o fundacji rodzinnej.
Czy fundacja rodzinna może prowadzić działalność gospodarczą?
Tak, fundacja rodzinna może prowadzić działalność gospodarczą, jednak przedmiot tej działalności nie jest dowolny. Fundacja rodzinna może wykonywać działalność gospodarczą tylko w niewielkim zakresie określonym przez ustawę o fundacji rodzinnej.
Czy fundacja rodzinna jest wpisywana do KRS?
Fundacja rodzinna nie podlega wpisowi do KRS, lecz do rejestru fundacji rodzinnych prowadzonego przez Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim.
Jak założyć fundację rodzinną krok po kroku?
Aby powstała fundacja rodzinna z pełną zdolnością do czynności prawnych musisz:
- złożyć oświadczenie o ustanowieniu fundacji rodzinnej;
- ustalić statut;
- sporządzić spis mienia;
- ustanowić organy fundacji rodzinnej wymagane przez ustawę lub statut;
- wnieść fundusz założycielski (moment wniesienia funduszu zależy od sposobu ustanowienia fundacji rodzinnej);
- złożyć wniosek o wpis do rejestru fundacji rodzinnych.
Fundacja rodzinna a fundacja zwykła – podsumowanie
Jak więc widzisz, fundacja zwykła i fundacja rodzinna mają pewne cechy wspólne, jednakże sposób ich funkcjonowania, a przede wszystkim cele, dla których są tworzone są zgoła odmienne.
Więcej ogólnych informacji o fundacji rodzinnej znajdziesz w naszym poście na blogu wprowadzającym do tej tematyki,
Fundacje rodzinne nie mają zbyt wiele wspólnego z organizacją akcji charytatywnych, czy wsparciem najbardziej potrzebujących. Nie można jednak odmówić fundacji rodzinnej, że cel, w jakim jest tworzona, nie jest ważny. W końcu głównym celem fundacji rodzinnej jest ochrona i zarządzanie majątkiem rodzinnym.
Można zatem powiedzieć, że choć nazwy obu instytucji są do siebie zbliżone, ich funkcje i przeznaczenie znacząco się różnią. I to właśnie fundacja rodzinna coraz częściej staje się przedmiotem zainteresowania przedsiębiorców planujących sukcesję majątku i długoterminowe zarządzanie rodzinnym biznesem.
Jeśli chcesz założyć fundację rodzinną i nie wiesz, od czego zacząć, skontaktuj się z nami – pomożemy Ci bezpiecznie i sprawnie przejść przez cały proces.
Zapraszamy do kontaktu.
Autorka artykułu:
Aleksandra Dębek
radca prawny
Zdjęcia: Jakub Zerdzicki [1], [2], [3]
***
Fundacja rodzinna – podstawowe informacje
W maju 2023 r. do polskiego systemu prawnego wprowadzona została fundacja rodzinna, której podstawowym założeniem jest ułatwienie wielopokoleniowej sukcesji. Ta nowa forma prawna pozwala na połączenie ochrony prywatnych interesów rodzinnych fundatora z interesami związanymi bezpośrednio z prowadzonym biznesem.
W niniejszym artykule odpowiemy na pytania dla kogo fundacja rodzinna może stanowić korzystne rozwiązanie, kto może stanąć na jej czele oraz jakie cele można zrealizować dzięki nowej instytucji prawnej [Czytaj dalej…]